Tháng ba mọng trùm nhót đỏ
Liêu điếu, dẻ cùi chảy hội về thăm
Tháng tư vải kín cùi, tía vỏ
Tu hú gọi đàn vang vọng xa xăm
Rồi đến tháng năm:Sấu trĩu cành đeo nhạc
Tháng bẩy trám chín đen duyên dáng
Vẹt măc áo hoa tới tấp bay về
Trời trong vắt giữa mùa thu tháng tám
Soi quýt, soi hồng ra mã vàng hoe.
(Thơ Xuân Miễn)
Trong các sản vật thiên nhiên ban tặng cho người làng Vân Xuyên, thì trám đen một trong những đặc sản nổi tiếng. Trám đen là cây thân mộc, thuộc loại cây lưu niên có thể sống trên một trăm năm, ra hoa vào tháng hai, chín quả vào tháng bẩy, quả trám hình thoi, khi chín có màu đen, cùi trám màu vàng, hạt trám nhọn hai đầu, nhân trám trắng ngần. Thông thường có hai cách chế biến trám là trám om và trám nấu. Trám om là cho trám vào nước ấm ngâm khoảng 15-20 phút thì chín, yêu cầu thành phẩm cùi có mầu vàng, vị bùi, béo ngậy. Trám om phải chấm với tương quê, nếu ăn kèm với thịt ba chỉ luộc thì đây là miếng ngon nhớ lâu.Trám nấu là trám được om chín, cho thêm muối, đun nhỏ lửa đến khi sôi lăn tăn, đem đổ vào vại ngâm để ăn dần.Từ trám nấu có thể chế biến thành nhiều món ăn khác nhau, trong đó món gỏi trám và món nham đã trở thành đặc sản. Nguyên liệu chính để làm nham gồm có trám nấu bỏ hạt lấy cùi, thịt ba chỉ áp chảo thái chỉ, thịt cá chép rán giòn. Ba thứ đó theo tỉ lệ 2:1:1, đem trộn với gia vị như lạc rang, quả núc nác nướng, rau thơm, khế chua, nêm mắm muối vừa đủ ta được món ăn dân dã, ngon miệng.
Trám đen không chỉ đi vào ẩm thực như là món ăn tao nhã, mà còn đi vào thi ca. Đã có nhiều bài thơ hay viết về cây trám đen và các món ăn được chế biến từ trám. Xuân Miễn - một nhà thơ của làng đã có cảm xúc gieo vần thành thơ:
Nhớ lắm Vân Xuyên mùa trám chín
Dáng thoi quê đen láy mơ màng
Thơm bùi, thi vị đời quí mến
Gỏi trám thần tiên đệ nhất'' Nham''
Có bén duyên nhau thì năng lại
Trám quyện tình nhân thế cùi vàng
Dẫu có nhọn đầu xin chớ ngại
Nhân trám trắng ngần , đỉnh cao sang.
Ngô Văn Tụ, 31/8/2010
Được tin con tập đi
Cha mừng không ngủ được
Cha nằm đếm thầm thì
Từng bước chân con bước
Đặt tên con Hà Vũ
Ý muốn nói đời con
Sẽ đi vào vũ trụ
Thăm sao sáng trăng tròn
Nhưng con ơi, trước mắt
Sống cuộc đời trái đất
Con tập đi cho ngay
Đất dày chân bám chặt
Bước này con theo mẹ
Bước này con theo cha
Bước này lại bác bế
Bước này cháu theo bà
Con bước, cha cùng bước
Mặt trời cười phía trước
Con chim hót sau lưng
Cánh bướm vờn bên ngực
Đi lên Hà Vũ ơi!
Chân con bước vào đời
Cha chín mùa thơ mới
Tặng con vần thơ vui.
Cẩm Phả. 21 – 9 – 1958